ไขข้อสงสัย การผลิตน้ำประปา เราใส่สารส้มและปูนขาวไปในน้ำเพื่ออะไรกันแน่ ?

ในปัจจุบันนี้มีวิธีการผลิตเพียงไม่กี่ขั้นตอนก็สามารถนำน้ำประปาที่มีคุณภาพ สะอาด ปลอดภัยมาใช้ในการอุปโภค บริโภคได้อย่างไม่ต้องกลัวว่าจะเป็นอันตรายต่อร่างกาย ซึ่งการใช้ ‘สารส้ม’ ก็เป็นหนึ่งในสารปรับสภาพน้ำที่เรียกได้ว่ามีประโยชน์เป็นอย่างมาก

แต่ก็มีหลาย ๆ คนอาจจะยังไม่รู้ว่าการผลิตน้ำประปานำสารส้มมาใส่เพื่ออะไร บทความนี้ MITTWATER จะพาคุณไปทำความรู้จักกับสารส้มให้มากขึ้นว่า คืออะไร การผลิตน้ำประปาใส่สารส้มเพื่ออะไร มีคุณสมบัติอะไรบ้าง และหากไม่นำสารส้มมาใส่น้ำประปาจะมีผลเสียอย่างไร   

การผลิตน้ำประปา ใส่สารส้มเพื่ออะไร ?

ก่อนที่จะนำน้ำประปามาผลิตมักจะนิยมนำสารส้มไปผสมหรือแกว่ง เพื่อเร่งให้สิ่งสกปรกเกิดการตกตะกอนลงสู่ก้นบ่อ เป็นการแยกน้ำออกจากตะกอนขนาดใหญ่ เมื่อน้ำมีความใสมากขึ้นแล้ว ก็จะนำน้ำไปเข้าสู่กระบวนการกรองน้ำประปาต่อไป เพราะน้ำจากคลอง หนอง บึง บ่อบาดาล น้ำผิวดิน ฯลฯ เป็นแหล่งน้ำดิบที่มีสิ่งสกปรกผสมเจือปนอยู่จำนวนมาก

คลิกอ่านเพิ่มเติม : ระบบกรองน้ำประปา หมู่บ้าน ผิวดิน คืออะไร มีขั้นตอนการกรองน้ำอย่างไรบ้าง

ทำความรู้จักสารส้ม คืออะไร ?

สารส้ม คือ สารที่เป็นประกอบของ ไฮเดรตเต็ดโพแทสเซียมอะลูมิเนียมซัลเฟต ซึ่งสารส้มถือเป็นสารที่หลาย ๆ คนต่างรู้จักกันเป็นอย่างดี ส่วนมากแล้วเราอาจจะคุ้นเคยกับสารส้มในบทบาทของการใช้กำจัดกลิ่นกายใต้วงแขน (บอกเลยว่าเอาอยู่ทั้งวัน)

มากไปกว่านั้นเรายังสามารถใช้สารส้มมาแกว่งในบ่อน้ำ เพื่อทำให้เกิดการตกตะกอนของสกปรกได้อีกด้วย เนื่องจากน้ำที่นำมาใช้ในการอุปโภคนั้น บางแห่งก็มีความขุ่น สกปรก จนไม่สามารถนำมาใช้ได้ หลาย ๆ บ้านจึงนิยมนำสารส้มมาแกว่งเพื่อให้สิ่งสกปรกเกิดการตกตะกอนนั่นเอง

คุณสมบัติของสารส้ม มีอะไรบ้าง ?

• เป็นสารที่ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น
• ไม่สามารถเปื้อนเสื้อผ้าได้ เนื่องจากสารส้มเป็นสารที่ไม่มีส่วนผสมของน้ำมันและครีม
• การใช้สารส้มปลอดภัยต่อร่างกาย เนื่องจากสารส้มเป็นสารที่ทำให้เกิดประจุลบ ที่ไม่สามารถผ่านผนังเซลล์ได้ อีกทั้งยังไม่เป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อมอีกด้วย
• ยากต่อการเสื่อมสภาพ ทนทานต่อสภาพแวดล้อม
• ทำให้น้ำที่ขุ่นกลับมาใสได้ เพราะสารส้มเป็นสารที่ช่วยทำให้สิ่งสกปรกจับตัวกันเป็นก้อนนั่นเอง

การผลิตน้ำประปาหากไม่ใส่สารส้ม จะเกิดผลเสียอย่างไรบ้าง ?

หากมีการผลิตน้ำประปาแล้วไม่ใส่สารส้ม หลาย ๆ คนก็อาจจะสงสัยกันว่าจะมีข้อเสียอย่างไร

ซึ่งก็อย่างที่เคยกล่าวไปว่า สารส้มเป็นสารที่ทำให้เกิดการตกตะกอน หากมีการผลิตน้ำประปาแบบไม่ใส่สารส้ม ก็อาจจะทำให้มีสิ่งสกปรกผสมเจือปนไปกับน้ำจำนวนมาก

แต่สำหรับปัญหานี้ก็สามารถแก้ไขได้ง่ายมาก ๆ เพียงแค่นำสารส้มไปแจกให้กับคนภายในชุมชน เพื่อแกว่งสารส้มลงในบ่อน้ำที่ใช้ในการอุปโภค ก็จะสามารถแก้ไขปัญหาได้แบบปลายเหตุเท่านั้น แต่ส่วนมากแล้วบริษัทที่รับทำระบบผลิตน้ำประปาก็จะไม่มองข้ามขั้นตอนนี้ ฉะนั้นแล้วใครที่จ้างบริษัทรับทำระบบน้ำประปาก็ไม่ต้องเป็นกังวลไป

คลิกดูข้อมูลที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม

• ระบบประปาผิวดิน คืออะไร มีข้อดีในการติดตั้งอย่างไรบ้าง ?
• ระบบประปาบาดาล คืออะไร มีกี่ขนาด ใช้บริการติดตั้งระบบน้ำประปาบาดาล ที่ไหนดี
• การติดตั้ง ระบบประปาหมู่บ้าน คืออะไร มีข้อดีที่สำคัญอะไรบ้าง ?

การผลิตน้ำประปา ใส่ปูนขาวเพื่ออะไร ?

ปูนขาวถูกเติมลงไปในกระบวนการผลิตน้ำประปาเพื่อปรับค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) ของน้ำให้กลับสู่สมดุล หลังจากที่การเติมสารส้มทำให้น้ำมีความเป็นกรดเพิ่มขึ้น 

พูดง่าย ๆ คือสารส้มทำหน้าที่จับตะกอน ส่วนปูนขาวทำหน้าที่คุมสภาพน้ำให้อยู่ในช่วงที่ตะกอนจับตัวได้ดีที่สุด และไม่ทิ้งน้ำที่มีฤทธิ์กัดกร่อนไว้ในระบบท่อ ทั้งสองตัวจึงมักถูกใช้คู่กันเสมอ ไม่ได้ใช้แทนกัน

ปูนขาว คืออะไร ?

ปูนขาวที่ใช้ในระบบผลิตน้ำประปา คือ แคลเซียมไฮดรอกไซด์ (Ca(OH)₂) หรือที่เรียกกันว่าปูนขาวไฮเดรต ได้จากการนำหินปูนมาเผาจนได้ปูนสุก (CaO) แล้วเติมน้ำ เมื่อละลายน้ำจะให้สภาพเป็นด่าง จึงถูกใช้เป็นสารปรับสภาพน้ำในโรงผลิตน้ำประปาและระบบประปาชุมชนทั่วไป

ทำไมต้องเติมปูนขาวคู่กับสารส้ม ?

เมื่อสารส้มละลายน้ำ จะเกิดปฏิกิริยาที่ปล่อยไฮโดรเจนไอออนออกมาและดึงค่าความเป็นด่าง (alkalinity) ในน้ำไปใช้ ผลคือ pH ของน้ำลดลง หากปล่อยไว้จะเกิดปัญหาตามมา 3 ข้อ

• ตะกอนจับตัวไม่ดี สารส้มทำงานได้เต็มประสิทธิภาพเฉพาะในช่วง pH ที่เหมาะสม ถ้าน้ำเป็นกรดเกินไป ตะกอน (floc) จะเล็กและไม่จมตัว น้ำที่ออกจากถังตกตะกอนจึงยังขุ่น
• อะลูมิเนียมตกค้างในน้ำ เมื่อ pH ต่ำ อะลูมิเนียมจากสารส้มจะละลายอยู่ในน้ำแทนที่จะตกตะกอนออกไป
• น้ำกัดกร่อนท่อ น้ำที่เป็นกรดจะกัดกร่อนท่อและอุปกรณ์โลหะในระบบ ทำให้เกิดปัญหาน้ำเป็นสนิมเหล็กที่ปลายทาง แม้น้ำต้นทางจะใสแล้วก็ตาม

การเติมปูนขาวจึงเป็นการเติมความเป็นด่างกลับคืนให้น้ำ เพื่อคุม pH ให้อยู่ในช่วงที่ใช้อุปโภคบริโภคได้ปลอดภัย โดย WHO ระบุว่าน้ำดิบส่วนใหญ่มีค่า pH อยู่ในช่วง 6.5–8.5 และการฆ่าเชื้อด้วยคลอรีนจะได้ผลดีกว่าเมื่อ pH ไม่สูงเกินไป การคุม pH ให้นิ่งจึงส่งผลต่อประสิทธิภาพของคลอรีนที่เติมในขั้นตอนถัดไปด้วย

ปูนขาวกับการลดความกระด้างของน้ำ

นอกจากงานปรับ pH แล้ว ปูนขาวยังถูกใช้ในกระบวนการ Lime Softening เพื่อลดความกระด้างของน้ำ โดยทำให้แคลเซียมไบคาร์บอเนตที่ละลายอยู่ตกตะกอนออกมาเป็นแคลเซียมคาร์บอเนต และเปลี่ยนแมกนีเซียมไบคาร์บอเนตให้เป็นแมกนีเซียมไฮดรอกไซด์ที่ตกตะกอนได้เช่นกัน

ผลลัพธ์คือช่วยลดปัญหาคราบตะกรันที่สะสมในท่อ หม้อไอน้ำ และอุปกรณ์แลกเปลี่ยนความร้อน ซึ่งเป็นปัญหาที่มีต้นทุนสูงในระดับโรงงาน สำหรับงานที่ต้องคุมความกระด้างให้ต่ำกว่านั้น จะใช้ถัง Softenerทำงานต่อในขั้นตอนถัดไป

การควบคุมปริมาณสารส้มและปูนขาวให้สัมพันธ์กันจึงเป็นหัวใจของการออกแบบระบบน้ำประปาที่คุณภาพน้ำคงที่ ไม่ใช่การเติมสารตามสูตรตายตัว เพราะคุณภาพน้ำดิบของแต่ละพื้นที่ต่างกัน อัตราการเติมที่เหมาะสมต้องมาจากการทดสอบน้ำจริง (Jar Test) ของแหล่งน้ำนั้น ๆ

สรุปเรื่องการใส่สารส้มเพื่อปรับสภาพน้ำ

การใช้สารส้มเพื่อเร่งให้น้ำเกิดการตกตะกอนก่อนนำน้ำประปาไปกรอง ถือว่าเป็นขั้นตอนการผลิตน้ำประปาที่มีความสำคัญมาก เพราะการใช้สารส้มจะช่วยแยกน้ำใสออกจากตะกอน ทำให้นำน้ำที่แยกจากตะกอนแล้วไปเข้าสู่กระบวนการกรองน้ำประปาต่อไป ทำให้สามารถกรองน้ำได้อย่างละเอียดขึ้น

ส่วนปูนขาวทำหน้าที่คู่กันในอีกด้านหนึ่ง คือปรับ pH ที่ลดลงจากการเติมสารส้มให้กลับสู่สมดุล เพื่อให้ตะกอนจับตัวได้ดีและน้ำที่ส่งเข้าระบบท่อไม่มีฤทธิ์กัดกร่อน การใช้สารทั้งสองตัวในสัดส่วนที่เหมาะสมกับน้ำดิบแต่ละแหล่ง จึงเป็นสิ่งที่กำหนดคุณภาพน้ำประปาปลายทางอย่างแท้จริง

สำหรับใครที่ต้องการทำระบบน้ำประปา หรือระบบน้ำแบบต่าง ๆ ก็สามารถติดต่อสอบถามข้อมูลกับเรา MITTWATER ได้ตลอดเวลาเช่นกัน เราพร้อมให้คำแนะนำโดยผู้เชี่ยวชาญด้านระบบน้ำโดยเฉพาะ คลิกปรึกษาฟรี

————————
ติดต่อ Mittwater ได้ที่นี่
โทร : 086-080-6629 (คุณธัชชัย)
Line : @mitrwater
ติดต่อช่องทางอื่นๆ : www.mittwater.com/contact