ระบบกรองน้ำประปา คืออะไร ? ก่อนติดตั้งต้องตรวจคุณภาพน้ำ ปริมาณใช้ และจุดใช้งานอะไรบ้าง

การทำระบบกรองน้ำประปา

แม้น้ำประปาจะผ่านการผลิตมาแล้ว แต่เมื่อเดินทางผ่านท่อจ่ายระยะไกล น้ำที่ปลายทางอาจพบตะกอน สนิม กลิ่นคลอรีน หรือความกระด้างแตกต่างกันไป สำหรับบ้านพักอาศัยปัญหาเหล่านี้แก้ด้วยเครื่องกรองขนาดเล็ก แต่ในระดับอาคาร โรงแรม โรงพยาบาล โรงงาน หรือโครงการที่ใช้น้ำต่อเนื่องปริมาณมาก การเลือกระบบต้องพิจารณาทั้งคุณภาพน้ำ ปริมาณใช้ และผลกระทบต่อการดำเนินงาน

บทความนี้ Mitr Water จะอธิบายระบบกรองน้ำประปาในมุมที่นำไปใช้ตัดสินใจได้ ตั้งแต่การตรวจต้นเหตุ การเลือกกระบวนการ การกำหนดขนาด ไปจนถึงข้อมูลที่ต้องใช้ขอราคาและเปรียบเทียบ Proposal ให้เป็นฐานเดียวกัน

ระบบกรองน้ำประปา คืออะไร?

ระบบกรองน้ำประปา คือ ชุดกระบวนการและอุปกรณ์ที่ติดตั้งเพิ่มเติมหลังจุดรับน้ำประปา เพื่อปรับคุณภาพน้ำให้เหมาะกับการใช้งานของอาคาร หรือสถานประกอบการ ทำหน้าที่ลดตะกอน กลิ่น สี คลอรีน ความกระด้าง สารละลาย หรือควบคุมความเสี่ยงด้านจุลชีพ ขึ้นอยู่กับผลตรวจน้ำและเป้าหมายที่จุดใช้งาน

สิ่งที่ทำให้ระบบกรองน้ำประปาระดับโครงการ ต่างจากเครื่องกรองน้ำในบ้านอย่างชัดเจน คือ ปริมาณน้ำ ความต่อเนื่อง และการดูแลรักษา 

เครื่องกรองในบ้านออกแบบมาเพื่อรองรับการใช้น้ำของครอบครัวเดียว แต่ระบบระดับอาคารหรือโรงงานต้องรองรับผู้ใช้งานและอุปกรณ์จำนวนมาก รวมถึงช่วงเวลาที่มีการใช้น้ำพร้อมกัน

ทำไมโครงการขนาดใหญ่ต้องให้ความสำคัญกับระบบกรองน้ำประปา ?

สำหรับองค์กรและโครงการขนาดใหญ่ ระบบกรองน้ำประปาไม่ใช่แค่เรื่อง “น้ำสะอาด” แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับต้นทุน ความเสี่ยง และความน่าเชื่อถือของการดำเนินงาน เพราะต้องรองรับการใช้น้ำปริมาณมากและควบคุมคุณภาพให้เหมาะกับแต่ละจุดใช้ในระยะยาว

• ความต่อเนื่องในการใช้งาน: โรงแรม โรงพยาบาล อาคาร และโรงงานหยุดจ่ายน้ำได้ยาก ระบบจึงต้องรองรับช่วง Peak และมีแผนเมื่ออุปกรณ์ต้องล้างหรือซ่อม
• การปกป้องอุปกรณ์ปลายทาง: ตะกอนหรือความกระด้างอาจสร้างปัญหากับวาล์ว หัวจ่าย Heat Exchanger Boiler Cooling Tower และอุปกรณ์ที่ใช้น้ำ
• ต้นทุนตลอดอายุการใช้งาน: ระบบที่เลือกไม่ตรงปัญหาอาจใช้สารกรอง พลังงาน น้ำล้างย้อน และอะไหล่มากเกินจำเป็น
• การควบคุมคุณภาพ: จุดใช้งานทั่วไป ห้องครัว ระบบสาธารณูปโภค และกระบวนการผลิตอาจต้องการคุณภาพน้ำไม่เหมือนกัน
• การตรวจสอบย้อนหลัง: โครงการที่มีความเสี่ยงสูงต้องมีข้อมูลผลตรวจ สถานะอุปกรณ์ Alarm และประวัติการบำรุงรักษาที่สืบค้นได้

ระบบกรองน้ำประปาที่ดี ไม่จำเป็นต้องซับซ้อนที่สุด แต่ต้องแก้ปัญหาที่ตรวจพบจริง รองรับปริมาณใช้จริง และมีวิธีดูแลที่ทีมหน้างานทำต่อได้

คลิกอ่านเพิ่มเติม: ระบบผลิตน้ำประปา คืออะไร ? ออกแบบอย่างไรให้คุมต้นทุนต่อคิวได้จริง

พื้นที่และโครงการแบบไหน ควรประเมินระบบกรองน้ำประปา ?

ระบบกรองน้ำประปาเหมาะสำหรับโครงการที่มีการใช้น้ำปริมาณมาก ต้องการควบคุมคุณภาพน้ำ หรือมีผลกระทบสูงเมื่อคุณภาพหรือการจ่ายน้ำผิดปกติ โดยเฉพาะโครงการต่อไปนี้

• หมู่บ้านจัดสรรและนิติบุคคล ที่จ่ายน้ำผ่านถังเก็บและระบบส่วนกลาง
• อาคารสูงและคอนโดมิเนียม ที่มีถังพัก ปั๊ม และระบบกระจายน้ำหลายโซน
• โรงแรมและโรงพยาบาล ที่มีจุดใช้น้ำหลากหลายและมีข้อกำหนดด้านสุขอนามัย
• โรงงานและนิคมอุตสาหกรรม ที่ต้องแยกน้ำใช้ทั่วไปออกจากน้ำสำหรับกระบวนการผลิต
• ชุมชนและหน่วยงานท้องถิ่น ที่รับผิดชอบระบบผลิตหรือจ่ายน้ำให้ผู้ใช้งานจำนวนมาก

แต่ประเภทโครงการ ยังไม่ใช่เหตุผลพอที่จะเลือกเครื่องกรอง ควรตรวจอย่างน้อยหนึ่งข้อก่อนลงทุน เช่น มีตะกอนจริงหลังถังเก็บ แรงดันตกเมื่อ Filter อุดตัน เกิด Scale ในอุปกรณ์ กลิ่นรบกวนกระบวนการ หรือผลตรวจน้ำไม่ตรงกับเกณฑ์ที่จุดใช้กำหนด

หากปัญหาเกิดเป็นบางช่วง ควรเก็บตัวอย่างทั้งช่วงปกติและช่วงที่เกิดปัญหา เพราะผลตรวจเพียงครั้งเดียวอาจไม่สะท้อนความผันผวนที่ระบบต้องรับมือ

อุปกรณ์ที่ใช้ในระบบกรองน้ำประปา มีอะไรบ้าง ?

1. จุดรับน้ำและอุปกรณ์ป้องกันเบื้องต้น: มิเตอร์ วาล์ว Strainer และจุดเก็บตัวอย่าง เพื่อรู้ปริมาณและสภาพน้ำก่อนระบบ
2. การกรองอนุภาค: ใช้ Cartridge, Bag Filter หรือ Media Filter ตามขนาดตะกอน ปริมาณตะกอน และอัตราการไหล
3. การปรับคุณภาพเฉพาะปัญหา: Activated Carbon, Softener หรือกระบวนการอื่นจะใส่เมื่อผลตรวจและการใช้งานรองรับ
4. Membrane หรือการฆ่าเชื้อ: ใช้เฉพาะเมื่อ Product Water Target ต้องการ ไม่ใช่อุปกรณ์มาตรฐานของทุกระบบ
5. ถังเก็บ ปั๊ม และระบบจ่าย: ต้องออกแบบร่วมกับ Peak Demand, Pressure Zone และสุขลักษณะของระบบภายใน
6. ระบบล้างและระบาย: ต้องมีน้ำล้างย้อน น้ำทิ้ง หรือการฟื้นฟูสารกรองเพียงพอ โดยไม่กระทบการจ่ายน้ำหลัก
7. ระบบควบคุมและจุดวัด: แสดงสถานะที่จำเป็น มี Alarm และบันทึกข้อมูลตามระดับความเสี่ยงของโครงการ

อุปกรณ์หลักอาจประกอบด้วยถังกรอง สารกรอง ถังเก็บ ปั๊ม วาล์ว ระบบควบคุม และระบบเสริม เช่น Softener หรือ RO แต่จำนวนและลำดับต้องมาจาก Design Basis ไม่ใช่การเลือกจากรายการอุปกรณ์สำเร็จรูป

ก่อนเลือกอุปกรณ์ ต้องแยกต้นเหตุและจุดใช้งานให้ชัด

การแบ่งระบบตามคำว่า ระบบประปาหมู่บ้าน ระบบประปาผิวดิน ระบบประปาบาดาล ระบบประปาก่อนเข้าอาคาร ทำให้ข้อมูลคนละมิติมาปนกัน 

เพราะหมู่บ้านคือประเภทโครงการ ผิวดินและบาดาลคือแหล่งน้ำดิบ ส่วนก่อนเข้าอาคารคือจุดติดตั้ง วิธีที่ใช้ตัดสินใจได้ดีกว่าคือแยก 3 เรื่องต่อไปนี้

1. น้ำมาจากไหน และปัญหาเกิดก่อนหรือหลังระบบภายใน ?

ตรวจข้อมูลจากผู้ให้บริการน้ำ พร้อมเก็บตัวอย่างที่จุดรับน้ำ ถังเก็บ และจุดใช้งานที่มีปัญหา หากน้ำเข้าปกติแต่ปัญหาเกิดหลังถังหรือปลายท่อ อาจต้องแก้เรื่องถังเก็บ การไหลเวียน ท่อ หรือการบำรุงรักษาร่วมด้วย ไม่ใช่เพิ่มถังกรองอย่างเดียว

2. น้ำจะถูกใช้ทำอะไร?

น้ำสำหรับสุขาภิบาล น้ำครัว น้ำป้อน Boiler หรือ Cooling Tower และน้ำเข้ากระบวนการผลิตมีเป้าหมายต่างกัน จึงไม่ควรกำหนด Product Water Target ค่าเดียวให้ทั้งโครงการ หากบางจุดต้องการน้ำคุณภาพสูง อาจแยก Treatment เฉพาะจุดเพื่อลด CAPEX และ OPEX แทนการบำบัดน้ำทั้งหมดเกินความจำเป็น

3. ต้องแก้พารามิเตอร์ใด ?

หมายเหตุ: ตารางนี้เป็นกรอบตั้งคำถาม ไม่ใช่สูตรเลือกอุปกรณ์ ผลตรวจน้ำและข้อกำหนดของจุดใช้งานต้องเป็นตัวตัดสิน Process Train จริง

เลือกออกแบบระบบกรองน้ำประปา ให้เหมาะกับโครงการอย่างไร ?

หัวใจของการวางระบบกรองน้ำประปาที่ได้ผลคือ การออกแบบให้ตรงกับ Scale และลักษณะการใช้งานจริง ระบบที่เล็กเกินไปอาจจ่ายน้ำไม่ทันและต้องล้างบ่อย ส่วนระบบที่ใหญ่เกินจำเป็นทำให้ต้นทุนเริ่มต้น พื้นที่ และค่าใช้จ่ายในการดูแลสูงขึ้น

ก่อนกำหนดขนาดและขอราคา ควรจัดทำ Design Basis อย่างน้อยดังนี้

1. แหล่งน้ำและขอบเขต: ผู้ให้บริการน้ำ จุดเชื่อมต่อ ถังเก็บเดิม และขอบเขตท่อที่รวมในงาน
2. ผลตรวจน้ำ: จุดเก็บ วันเวลา วิธีเก็บ ห้องปฏิบัติการ และพารามิเตอร์ที่สัมพันธ์กับปัญหา
3. Product Water Target: ต้องการค่าอะไร ที่จุดใด เพื่อการใช้งานอะไร และใช้เกณฑ์ใดรับมอบ
4. Demand: ปริมาณใช้เฉลี่ยต่อวัน Peak Flow รายชั่วโมง และช่วงเวลาที่มีการใช้น้ำพร้อมกัน
5. Operating Basis: ชั่วโมงเดินระบบ จำนวนวันทำงาน ช่วงล้างย้อน/ฟื้นฟู และ Downtime ที่ยอมรับได้
6. Storage and Distribution: ปริมาตรถัง ระดับน้ำ ปั๊ม Pressure Zone ท่อ และจุดเสี่ยงน้ำค้าง
7. Utilities and Site: พื้นที่ ไฟฟ้า Drain การระบายอากาศ การเข้าถึงเพื่อซ่อม และข้อจำกัดหน้างาน
8. Continuity: ผลกระทบหากระบบหยุด และความจำเป็นของ Duty/Standby, Bypass หรือ Emergency Supply

ตารางแสดงแนวทางการเลือกออกแบบระบบกรองน้ำประปา ให้เหมาะกับโครงการต่าง ๆ

ปัจจัยที่ควรพิจารณาก่อนลงทุนทำระบบกรองน้ำประปา

นอกจากราคาติดตั้งและประสิทธิภาพของระบบแล้ว ควรพิจารณาปัจจัยด้านการใช้งานและต้นทุนระยะยาวร่วมด้วย เพื่อให้ระบบเหมาะกับการใช้งานจริง

• ต้นทุนตลอดอายุการใช้งาน: รวมสารกรอง เกลือ สารเคมี ไฟฟ้า น้ำล้างย้อน น้ำทิ้ง อะไหล่ Labor และค่าเสียโอกาสเมื่อระบบหยุด
• ความง่ายในการดูแลรักษา: ต้องมีพื้นที่ถอดอุปกรณ์ จุด Drain วิธีล้าง และความพร้อมของอะไหล่
• Net Capacity: กำลังจ่ายจริงหลังหักเวลาล้างย้อน ฟื้นฟูสารกรอง และ Downtime ไม่ใช่ดูเฉพาะ Flow Nameplate
• Water Loss: รู้ว่าน้ำเข้าระบบ น้ำผลิต น้ำล้าง และน้ำทิ้งไปที่ใด เพื่อควบคุมต้นทุนและหาจุดผิดปกติ
• Acceptance Basis: ระบุคุณภาพ ปริมาณ จุดตรวจ วิธีตรวจ และระยะเวลาทดสอบก่อนรับมอบ

ระบบราคาเริ่มต้นต่ำอาจไม่ได้มีต้นทุนรวมต่ำกว่าเสมอไป แต่ก็ไม่ควรสรุปว่าระบบแพงกว่าจะคุ้มกว่าโดยอัตโนมัติ การตัดสินใจควรเทียบ CAPEX, OPEX, ความเสี่ยง และขอบเขตบริการบนข้อมูลเดียวกัน

เลือกผู้ออกแบบ-ติดตั้งระบบกรองน้ำประปาอย่างไร ?

เมื่อระบบกรองน้ำประปาเป็นการลงทุนระยะยาวและมีผลต่อการดำเนินงานของทั้งโครงการ การเลือกผู้ออกแบบและติดตั้งจึงมีความสำคัญไม่แพ้การเลือกอุปกรณ์ โดยควรพิจารณาจากเกณฑ์ต่อไปนี้

• มีประสบการณ์กับโครงการที่มีขนาดและลักษณะการใช้งานใกล้เคียงกัน
• เริ่มจากผลตรวจน้ำและข้อมูล Demand ไม่ใช่เสนอแพ็กเกจสำเร็จรูปทันที
• ระบุขอบเขต Supply, Installation, Civil, Electrical, Drain, Chemical และ Commissioning ชัด
• เปิดเผย Assumption, Exclusion และสิ่งที่เจ้าของโครงการต้องจัดเตรียม
• มี Acceptance Test และ Training ที่ทีมหน้างานใช้ต่อได้
• มีแผนบำรุงรักษา อะไหล่ และบริการหลังส่งมอบที่ตรวจสอบได้

ทำไมขอราคาระบบกรองน้ำประปาหลายเจ้า แล้วเปรียบเทียบไม่ได้ ?

ปัญหานี้มักไม่ได้เกิดจากราคาต่างกันอย่างเดียว แต่เกิดจากแต่ละบริษัทใช้ Basis ไม่เหมือนกัน บางเจ้าใช้ Peak Flow บางเจ้าใช้ค่าเฉลี่ย บางเจ้ารวมถัง ปั๊ม ตู้ควบคุมและติดตั้ง แต่บางเจ้าเสนอเฉพาะถังกรอง จึงควรส่งข้อมูลชุดเดียวกันและให้ทุก Proposal ตอบหัวข้อต่อไปนี้

1. Feed Water Source และ Water Analysis ที่ใช้
2. Product Water Target และจุดรับประกัน/จุดเก็บตัวอย่าง
3. Average Demand, Peak Flow, Operating Hours และ Net Capacity
4. Process Description, Equipment Duty และ Redundancy
5. Scope รวม/ไม่รวม ตั้งแต่ท่อ ไฟฟ้า Civil Drain ไปจนถึง Commissioning
6. Backwash/Regeneration, Chemical, Water Loss, Power และ Consumables
7. Instrument, Alarm, Data Logging และ Operator Responsibility
8. Acceptance Test, Warranty, Training, Spare Parts และบริการหลังส่งมอบ

เมื่อ Proposal ตอบบน Design Basis เดียวกัน จึงจะเห็นได้ว่าราคาที่สูงหรือต่ำกว่ามาจากขนาด เทคโนโลยี ขอบเขต หรือความเสี่ยงส่วนใด

ตัวอย่างการติดตั้งทำระบบกรองน้ำประปา

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับระบบกรองน้ำประปา

สรุปเรื่องระบบกรองน้ำประปา

ระบบกรองน้ำประปาที่เหมาะสมต้องเริ่มจากปัญหาจริง ไม่ใช่เริ่มจากรายชื่ออุปกรณ์ ควรแยกให้ชัดว่าน้ำรับเข้ามีคุณภาพอย่างไร ปัญหาเกิดที่จุดใด แต่ละจุดใช้น้ำต้องการคุณภาพเท่าไร และโครงการใช้ปริมาณเท่าไรในช่วงเฉลี่ยและช่วง Peak

เมื่อมี Water Analysis, Product Water Target, Demand, Operating Basis, Storage/Distribution และ Scope ที่ชัด ผู้ออกแบบจึงเลือกกระบวนการ กำหนดขนาด วาง Monitoring และประเมินต้นทุนได้ตรงขึ้น ที่สำคัญคือทำให้ Proposal หลายเจ้ากลับมาอยู่บนฐานเดียวกันและเปรียบเทียบความเสี่ยงได้จริง

หากโครงการมีผลตรวจน้ำ รายการปัญหา ปริมาณใช้ และผังระบบเดิม สามารถส่งให้ทีมวิศวกร Mitr Water ตรวจ Data Gap และประเมินแนวทางระบบเบื้องต้นก่อนจัดทำ Concept หรือ Budgetary Proposal

————————
ติดต่อ Mittwater ได้ที่นี่
โทร : 086-080-6629 (คุณธัชชัย)
Line : @mitrwater
ติดต่อช่องทางอื่นๆ : www.mittwater.com/contact

---

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• กรมอนามัย เกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ พ.ศ. 2563
• การประปาส่วนภูมิภาค มาตรฐานคุณภาพน้ำประปา
• การประปาส่วนภูมิภาค คำถามยอดฮิตเรื่องคุณภาพน้ำและคลอรีน
• การประปานครหลวง ระบบตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาออนไลน์
• การประปานครหลวง  ถามตอบคุณภาพน้ำและการดูแลระบบภายใน
• กรมอนามัย คำแนะนำการสังเกตน้ำประปาและดูแลถังพัก/ท่อภายใน